ਡਾਕਟਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ

 ਡਾਕਟਰ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਜੀਵਨ

🎓 ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ

ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ 'ਪ੍ਰੀਤਮ' ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1882 ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵੜਿੰਗ (ਸਰਹਾਲੀ ਨੇੜੇ) ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਸਨ। 1914 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

📚 ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾਦਾ ਜੀ ਬਾਬਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਘਰੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਆ ਵਸੇ।

🏫 ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਰਾਸਤਾ

ਉਰਦੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਘਰਜਾਖ ਵਿਖੇ ਗੁਰਮਤ ਵਿਦਿਆ ਪਾਈ। ਇਥੇ 'ਗਿਆਨੀ' ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਸਕਾ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।

🔥 ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਜਦ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ, ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਭੜਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਹੌਂਗਕਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ।

🌍 ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ

ਹੌਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਉਥੋਂ ਵੀ ਨਿਕੱਲਣਾ ਪਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1913 ਵਿੱਚ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਉਥੋਂ ਡੀਪੋਰਟ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਹੌਂਗਕਾਂਗ, ਫਿਰ ਜਾਪਾਨ ਰਾਹੀਂ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਪੁੱਜੇ।

🇺🇸 ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ

ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 21 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਭਕਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨ, ਸ਼ੰਘਾਈ, ਪਨਾਮਾ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

🔒 ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜੁਗ

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1917 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਏ, 18 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਨਜਰਬੰਦੀ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ। ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈ ਲਈ। ਉੱਥੇ 'ਨਵਾਂ ਜੁਗ' ਨਾਂ ਦੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਚਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ 'ਪ੍ਰੀਤਮ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਛਾਪਦੇ।

🏠 ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ

1958 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਸਪਰੂਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 'ਸੈਲਫ਼ ਕਲਚਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਜਾਗਰ ਕੀਤੀ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।